1611 - năm khai sinh tỉnh Phú Yên

1611 - năm khai sinh tỉnh Phú Yên

Trong lịch sử hình thành và phát triển vùng đất Phú Yên, có một vấn đề được đặt ra là vùng đất từ đèo Cù Mông đến đèo Cả – Đá Bia được sáp nhập vào nước ta vào thời điểm nào. Về vấn đề này đã từng có ba loại ý kiến khác nhau.

Trong lịch sử hình thành và phát triển vùng đất Phú Yên, có một vấn đề được đặt ra là vùng đất từ đèo Cù Mông đến đèo Cả – Đá Bia được sáp nhập vào nước ta vào thời điểm nào. Về vấn đề này đã từng có ba loại ý kiến khác nhau. Một loại ý kiến cho rằng thời điểm đó là năm 1471 khi vua Lê Thánh Tông vào đánh Chiêm Thành chiếm được thành Trà Bàn. Ý kiến này có lẽ chủ yếu dựa vào một đoạn ghi chép trong sách Đại Nam nhất thống chí tỉnh Phú Yên: “Đời Lê Thánh Tông, niên hiệu Hồng Đức thứ 6 (1475), đánh Chiêm Thành mở đất đến đây, lấy núi Thạch Bi làm giới hạn”. Ý kiến thứ hai cho rằng thời điểm đó là năm 1578 khi chúa Nguyễn Hoàng ủy nhiệm cho Lương Văn Chánh làm Trấn biên quan, chiêu tập lưu dân đến Cù Mông – Bà Đài khẩn đất hoang ở Đà Diễn. Ý kiến thứ ba cho rằng thời điểm đó là năm Tân Hợi (1611), là lúc người Chiêm xâm lấn biên cảnh, vua sai chủ sự là Văn Phong dẹp yên, lấy đất ấy làm hai huyện Đồng Xuân và Tuy Hòa, đặt phủ Phú Yên thuộc dinh Quảng Nam và dùng ông làm lưu thủ.


 Đền thờ Lương Văn Chánh. - Ảnh: L.MINH
Các nhà khoa học đã thống nhất chọn năm 1611 là năm khai sinh ra tỉnh Phú Yên vì tiêu chí xác định chủ quyền đối với một vùng lãnh thổ phải là sự xác lập hệ thống quản lý hành chính đối với vùng đất đó. Đến thời chúa Nguyễn Hoàng, xứ Quảng Nam vẫn chỉ vào đến phủ Hoài Nhân và biên giới cực nam của Đại Việt vẫn là đến Cù Mông của huyện Tuy Viễn (nay là Tuy Phước), bên kia Tuy Viễn vẫn là đất của Chiêm Thành. Cho nên năm Hoằng Đinh thứ 12 (1611), khi Chiêm Thành xâm lấn biên giới (biên giới nói ở đây theo tôi là vùng đất thuộc huyện Tuy Viễn), Nguyễn Hoàng sai Chủ sự là Văn Phong đem quân đi đánh, lấy đất Phú Yên ngày nay đặt làm một phủ, chia làm hai huyện Đồng Xuân và Tuy Hòa, và sai Văn Phong làm lưu thủ phủ Phú Yên. Như vậy là chỉ đến thời điểm này (1611), vùng đất ngày nay là Phú Yên mới chính thức sáp nhập vào bản đồ nước Đại Việt. Và cũng kể từ đây, chính quyền Đàng Trong mới thực sự cai quản và khai khẩn vùng đất này với quy mô lớn. Bằng chứng là trong trận đánh nhau giữa quân Trịnh và quân Nguyễn ở cửa sông Nhật Lệ năm 1648, quân Nguyễn thắng to, bắt được 3 vạn tù binh, số tù binh này sau đó được chia ra an sáp từ miền Thăng, Điện (tức Quảng Nam) trở vào đến Phú Yên, cấp cho ngưu canh, điền khí để khai khẩn ruộng hoang.

Việc lấy năm 1611 làm thời điểm sáp nhập vùng đất từ Cù Mông đến núi Đại Lãnh (núi Thạch Bi) (tức vùng đất Phú Yên ngày nay) là có sự thuyết phục hơn cả vì nó phù hợp với nguyên tắc và tiêu chí xác lập chủ quyền trên bất cứ một vùng đất nào – đó là sau khi đã thiết lập hệ thống quản lý hành chính chính thức, vững chắc và lâu dài.

Phó giáo sư HUỲNH LỨA

Từ khóa:

Ý kiến của bạn