Sau khi Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ở La Haye (Hà Lan) ra phán quyết về việc Philippines kiện Trung Quốc liên quan tới tranh chấp ở biển Đông, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon ngày 12/7 kêu gọi các bên có tranh chấp tại biển Đông tuân thủ luật pháp quốc tế và tránh có các hành động làm gia tăng căng thẳng.

Theo phóng viên TTXVN tại Liên Hợp Quốc, trả lời câu hỏi của các phóng viên trong cuộc họp báo thường nhật tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở TP New York, Mỹ, người phát ngôn của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, ông Stephane Dujarric, cho biết Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon đã biết về phán quyết của PCA và Tổng Thư ký đã liên tục kêu gọi tất cả các bên giải quyết tranh chấp tại biển Đông một cách hòa bình và hòa giải thông qua đối thoại, tuân thủ luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Tổng Thư ký Ban Ki-moon nhấn mạnh rằng trong khi đối thoại đang tiếp diễn thì các bên cần phải tránh không thực hiện các hành động gia tăng thêm căng thẳng. Ông Ban Ki-moon cũng bày tỏ hy vọng rằng việc tham vấn đang tiếp diễn về Bộ Quy tắc Ứng xử trên biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc dựa trên Tuyên bố về cách hành xử của các bên tại Biển Đông (DOC) sẽ dẫn tới sự gia tăng hiểu biết lẫn nhau giữa các bên có tranh chấp tại biển Đông.

Cùng ngày 12/7, Philippines đã hoan nghênh phán quyết của PCA thụ lý vụ kiện của nước này đối với yêu sách chủ quyền phi lý của Trung Quốc ở biển Đông, theo đó PCA đã bác bỏ "đường chín đoạn" của Bắc Kinh bao trọn gần như toàn bộ vùng biển này. "Philippines hoan nghênh phán quyết hôm nay", Ngoại trưởng Philippines Perfecto Yasay cho biết chỉ vài phút sau khi phán quyết được PCA phát đi từ La Haye (Hà Lan). "Các chuyên gia của chúng tôi đã làm việc cẩn trọng và phán quyết quan trọng này của tòa trọng tài là hoàn toàn xứng đáng. Tuy nhiên, chúng tôi cũng kêu gọi các bên kiềm chế và tỉnh táo," AFP dẫn lời ông Yasay. Ông Yasay cũng cho biết Philippines cam kết sẽ tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước về Luật Biển (UNCLOS).

Bộ Ngoại giao Singapore (MFA) cũng ra tuyên bố kêu gọi tất cả các bên tôn trọng đầy đủ các quy trình pháp lý và ngoại giao, kiềm chế và tránh tiến hành bất kỳ hoạt động có thể gây căng thẳng trong khu vực. Trả lời câu hỏi của truyền thông về phán quyết của PCA, Người phát ngôn MFA cho biết Singapore đã ghi nhận phán quyết của PCA theo Phụ lục VII của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, đồng thời đang nghiên cứu các phán quyết của PCA và tác động đối với Singapore cũng như toàn khu vực.

MFA nhấn mạnh Singapore ủng hộ giải quyết hòa bình các tranh chấp phù hợp với những nguyên tắc được thừa nhận của luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS, mà không cần đến sự đe dọa hoặc sử dụng vũ lực. Là một nhà nước nhỏ, Singapore ủng hộ việc duy trì một trật tự dựa trên luật lệ, duy trì và bảo vệ các quyền và đặc quyền của tất cả các nước. Bộ trên khẳng định Singapore thực hiện chủ trương duy trì quan hệ lâu dài và hữu nghị với tất cả các bên, bao gồm cả quan hệ song phương và trong Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Singapore ủng hộ việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC) và sớm thông qua Bộ quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC).

Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Thái Lan đã ra tuyên bố kêu gọi gìn giữ hòa bình, ổn định và phát triển bền vững biển Đông. Trong tuyên bố được đưa ra vài giờ trước khi PCA ra phán quyết, Bộ Ngoại giao Thái Lan nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gìn giữ hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á và các khu vực xung quanh, cũng như việc khôi phục lòng tin giữa các quốc gia trong khu vực nhằm xây dựng một môi trường có lợi cho thịnh vượng và sự phát triển bền vững, thông qua hợp tác trên tinh thần xây dựng.

Thái Lan khẳng định vấn đề biển Đông nên được giải quyết thông qua các nỗ lực phối hợp và bằng mọi phương cách, trên cơ sở sự tin cậy lẫn nhau cũng như lợi ích công bằng, phản ánh bản chất quan hệ lâu dài giữa ASEAN và Trung Quốc. Tuyên bố nêu rõ: việc triển khai đầy đủ DOC phải được xem trọng và tất cả các bên liên quan cần nỗ lực hợp tác sớm hoàn tất COC để giúp các nước cùng phát triển.

Trong khi tái khẳng định ủng hộ các tuyên bố trước đó của ASEAN liên quan đến tình hình tại biển Đông, Thái Lan cho rằng vì mục tiêu tối thượng của tất cả các bên và vì lợi ích của người dân, phải đảm bảo biển Đông là vùng biển hòa bình, ổn định và phát triển bền vững. Tại New Delhi, Ấn Độ cũng đã có phản ứng đầu tiên về phán quyết của PCA. Trên trang web của mình, Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết New Delhi đang nghiên cứu vấn đề này một cách cẩn thận.

Cũng trong ngày 12/7, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Fumio Kishida ra tuyên bố cho rằng phán quyết của PCA là phán quyết cuối cùng và mang tính ràng buộc pháp lý, theo đó các bên liên quan phải tuân thủ phán quyết này. Trong tuyên bố, Ngoại trưởng Kishida nêu rõ Nhật Bản kiên định ủng hộ việc tôn trọng quy định luật pháp và sử dụng các biện pháp hòa bình, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong giải quyết các tranh chấp trên biển.

Bộ Ngoại giao Mỹ cũng ra tuyên bố khẳng định phán quyết của PCA là "đóng góp quan trọng đối với mục đích chung của giải pháp hòa bình" cho các vấn đề tranh chấp trên biển Đông. Trong tuyên bố, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ John Kirby bày tỏ "hy vọng và mong muốn" các bên sẽ tuân thủ những nghĩa vụ đối với phán quyết có tính ràng buộc pháp lý về biển Đông nói trên. Washington đồng thời hối thúc "tất cả các bên có tuyên bố chủ quyền tránh những tuyên bố hoặc hành động khiêu khích" sau khi PCA ra phán quyết này. Bên cạnh đó, Mỹ còn nhấn mạnh vẫn tiếp tục nghiên cứu về phán quyết trên của PCA.

Cùng ngày 12/7, Chủ tịch Ủy ban Quân lực Thượng viện Mỹ John McCain và Thượng nghị sĩ Dan Sullivan đã ra tuyên bố chung hoan nghênh phán quyết này. Theo phóng viên TTXVN tại Washington, trong tuyên bố chung, hai thượng nghị sĩ McCain và Sullivan khuyến khích tất cả các bên có tranh chấp ở Biển Đông nỗ lực giải quyết tranh chấp trên biển bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, thông qua các cơ chế trọng tài quốc tế và đàm phán.

Trong khi đó, Giám đốc Chương trình Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) Greg Poling đánh giá phán quyết trên đã thật sự phủ nhận yêu sách của Trung Quốc liên quan tới chủ quyền khu vực mà Bắc Kinh gọi là “đường lưỡi bò” ở biển Đông. Phát biểu tại cuộc Hội thảo Biển Đông thường niên lần thứ 6 của CSIS diễn ra cùng ngày, ông Poling đánh giá phán quyết của PCA là một sự khích lệ cho việc giải quyết tranh chấp hàng hải bằng biện pháp pháp lý. 

Giới nghị sĩ, học giả và truyền thông tại Canada cũng bày tỏ hoan nghênh về nội dung phán quyết, đồng thời hy vọng các bên liên quan sẽ thực thi nghiêm túc văn kiện này.  Theo phóng viên TTXVN tại Canada, trong thông cáo báo chí, Thượng nghị sĩ Canada Tobias C. Enverga Jr. nêu rõ: “Tôi rất hài lòng với phán quyết nhất trí của tòa đối với 7 trong số 15 điểm đệ trình của Philippines. Đây là một tuyên bố rõ ràng của cộng đồng quốc tế về việc yêu sách của Trung Quốc không được chấp nhận”.

Thượng nghị sĩ Enverga nhắc lại tuyên bố của PCA về việc Trung Quốc đã vi phạm luật pháp quốc tế và bày tỏ quan ngại trước khả năng nước này sẽ không thuân thủ phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực. Ông hối thúc Chính phủ Canada làm mọi việc trong khả năng để đảm bảo các bên liên quan tuân thủ các công ước quốc tế và kêu gọi Chính phủ Trung Quốc thực thi nghĩa vụ quy định trong Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển mà Bắc Kinh đã phê chuẩn năm 1996. Thượng nghị sĩ Enverga nhấn mạnh: “Chính phủ của Thủ tướng Justin Trudeau cần hành động để đảm bảo pháp quyền cho tất cả các quốc gia”.

Nhà báo tự do Bruce Campbell cho rằng đây là một phán quyết quan trọng, đánh dấu thắng lợi pháp lý thuộc về Philippines. Ông Bruce nhấn mạnh mặc dù Trung Quốc không hài lòng với phán quyết của PCA, nhưng ông vẫn hy vọng những cam kết mới nhất của ban lãnh đạo nước này về giải pháp hòa bình cho tranh chấp với các nước láng giềng sẽ trở thành sự thật. Về phản ứng của cộng động quốc tế đối với phán quyết, phóng viên Bruce cho rằng cần có thời gian mới đánh giá được đầy đủ phản ứng chung. 

Trong khi đó, theo học giả David Welch thuộc Trường Quan hệ Quốc tế Balsillie tại Waterloo, tỉnh Ontario, cho rằng Bắc Kinh sẽ gặp khó khăn lớn khi khăng khăng cho rằng phán quyết của tòa không mang tính pháp lý, chính trị hoặc thực tiễn.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu (EC) Donald Tusk kêu gọi Trung Quốc tôn trọng hệ thống quốc tế trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này đang vướng vào những tranh chấp về chủ quyền biển đảo cũng như các hoạt động thương mại toàn cầu. Phát biểu tại Bắc Kinh nhân hội nghị thượng đỉnh EU - Trung Quốc lần thứ 18 tổ chức tại đây, ông Tusk kêu gọi Trung Quốc bảo vệ "trật tự quốc tế dựa trên quy định", cho rằng nhiệm vụ này "có lẽ là thách thức lớn nhất" đối với các nước. Đề cập vấn đề trên, ông Tusk nhấn mạnh "trật tự quốc tế dựa trên quy định đáp ứng lợi ích chung của chúng ta, vì vậy cả Trung Quốc và EU phải bảo vệ trật tự đó vì lợi ích của người dân".

Trong khi đó, tại cuộc họp báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Người phát ngôn Lục Khảng vẫn khẳng định Bắc Kinh "không quan tâm" đến phán quyết về vụ kiện biển Đông mà PCA công bố. Hãng tin Reuters dẫn lời ông Lục Khảng viện lập luận sai trái rằng cơ quan này không có thẩm quyền phân xử vụ việc và Trung Quốc sẽ không chấp nhận bất cứ phán quyết nào. Cùng ngày, Bộ Quốc phòng Trung Quốc ra thông báo khẳng định phán quyết của Tòa Trọng tài thường trực sẽ không ảnh hưởng đến "chủ quyền" phi lý nước này tự nhận.

H.TRỌNG (tổng hợp từ TTXVN, Vietnam+)