Bà tôi già, tóc bà trắng và mảnh như những sợi cước bà vẫn dùng chằm nón. Lưng còng, mắt trũng sâu nhưng bà vẫn không lọm khọm mà nhanh nhẹn, tinh anh. Khuôn mặt hiền từ, đôi tay nhăn nheo nhưng cần mẫn khéo léo, bà làm những chiếc nón thật đẹp.

Minh họa: B.UYÊN

Bà sinh ra phải thời loạn lạc, từ nhỏ theo học nghề chằm nón chứ không được học chữ. Câu ca của người Phú Yên: “Vinh Ba đan cót đan gàu/ Phú Diễn chằm nón xóm Bầu vớt rong”. Ừ, bà sinh ở Phú Diễn, nơi có nghề chằm nón. Bà tỉ tê với chị em tôi như vậy trong những đêm trăng, khi mấy chị em mang chiếu trải ra sân, nằm nhìn trăng nghe bà kể chuyện đời xưa.

Câu chuyện của bà luôn có hình ảnh của chiếc nón. Chị em tôi ấm ức, đội nón quê thấy mồ… Có chăng, nón chỉ thích hợp cho những chị lam lũ trên đồng ruộng, che nắng chắn mưa… Nón dành cho các bà mẹ quê, buổi sáng bưng mớ rau đay, mớ tép ra chợ.

Bà cốc đầu tôi nhẹ nhàng, xác nhận đi học đội nón thật bất tiện. Bà còn khen, các cháu của bà xinh gái lắm, những chiếc mũ của các cháu thật điệu đàng, dễ thương. Nhưng theo bà, dù cuộc sống có hiện đại bao nhiêu đi chăng nữa, những chiếc mũ rộng vành được thiết kế đẹp, đủ kiểu dáng bằng nhiều chất liệu cao cấp thì hình ảnh chiếc nón vẫn rất duyên. Bà tôi đấy, luôn nhẹ nhàng, cẩn trọng đặt vào chị em tôi những ý nghĩ thật đẹp về người phụ nữ Việt thuần đức.

Chị em tôi ứ hừ mỗi khi thấy mẹ, thấy bà ngồi tỉ mẩn chằm nón, công việc vất vả nhưng thu nhập kém. Bà khăng khăng giữ nghề chằm nón. Bà lý lẽ hay lắm. Bà bảo, dù từ nhỏ đã được nghe: “Thức khuya dậy sớm cho hư/ Mà nghề đan nón chẳng dư đồng nào” nhưng bà vẫn không bỏ nghề được. Các cháu gái của bà dửng dưng, không mặn mà với nghề chằm nón, lòng bà nặng trĩu. Bà có bắt các cháu phải sống bằng nghề chằm nón đâu. Ngồi bên bà, nghe bà kể về nghề chằm nón, biết được vẻ bình dị của chiếc nón lá để yêu thêm làng nghề truyền thống là bà đã thấy vui rồi. Bà luôn mong các cháu thành đạt với một ngành nghề nào đó. Nhưng điều làm bà đau đáu là, giá như các cháu gái chịu khó ngồi chằm nón, tuy không giàu nhưng đó là một công việc giúp người ta trở nên chỉn chu, cẩn trọng hơn.

Nghề làm nón lắm công phu nhưng không quá khó. Một chút khéo tay, một chút tỉ mỉ, một chút nhọc công, một chút nâng niu, sẽ có được một chiếc nón đẹp.

Chiếc nón không phải chỉ dùng che nắng che mưa mà còn làm cho người thiếu nữ duyên dáng hơn, người đàn bà mặn mà đằm thắm hơn. Ngày bà về nhà chồng, cố âu yếm tiễn con gái ra ngõ, đặt vào tay chiếc nón và dặn dò… Nón như một thứ ngôn ngữ riêng dùng để diễn đạt tâm tư của người phụ nữ.

Nón lá giản dị nhưng thanh cao. Nhẹ tênh những đường kim mũi chỉ, đầy đặn vẻ duyên dáng… Nón lá gợi lên hình ảnh người con gái ngây thơ trong sáng, người phụ nữ mộc mạc chân tình gắn với mảnh ruộng quê hương, của những mối tình thầm kín…

Mỗi chiếc nón, mỗi đường kim mũi chỉ là những yêu thương đong đầy mà người phụ nữ lặng lẽ kết vào, chằm những lớp lá như nhắc phải đùm bọc yêu thương. Cuộc sống văn minh có đổi thay đến đâu thì nón lá sẽ mãi trường tồn với vẻ đẹp nguyên sơ, giản dị và duyên dáng.

Lời bà dịu êm, đẹp tinh khôi như chiếc nón quê hương.

NGUYỄN THỊ BÍCH NHÀN